Nauka chińskiego: gramatyka z lekcji 7

Cała ta lekcja dotyczy jednego pytania: jak wskazywać rzeczy. Zaimki wskazujące, określenia miejsca, klasyfikatory i kilka pokrewnych narzędzi odpowiadają na nie – każde na swój sposób.

Zaimki wskazujące 这 i 那

Chiński ma dwa podstawowe zaimki wskazujące:

这 oznacza to, co jest blisko mówiącego („ten, ta, to”), 那 – to, co jest od niego daleko („tamten, tamta, tamto”). Granicę wyznacza mówiący, a nie przedmiot: to, co jest blisko mnie, może być daleko od ciebie. Polszczyzna zna zresztą to samo rozróżnienie: „ten” i „tamten”.

Przed rzeczownikiem muszą obowiązkowo łączyć się z klasyfikatorem:

这本书 zhè běn shū: ta książka (bliska)
那件衣服 nà jiàn yīfu: tamto ubranie (dalekie)

Można ich też używać samodzielnie, jako podmiotu:
这是我的。 Zhè shì wǒ de. To jest moje.
那不是我的。 Nà bú shì wǒ de. Tamto nie jest moje.

Określenia miejsca 这儿 i 那儿

Dodając przyrostek 儿 r do zaimków wskazujących, otrzymujemy określenia miejsca, czyli słowa oznaczające miejsce:

Przykłady z dialogu:
那儿有很多书。 Nàr yǒu hěn duō shū. Tam jest dużo książek.
这儿还有很多书。 Zhèr hái yǒu hěn duō shū. Tutaj jest jeszcze dużo książek.

Ten przyrostek to cecha mowy północnej, pekińskiej. Na południu słychać raczej inną formę, którą poznamy w swoim czasie.

Klasyfikator 些 i jego połączenia

些 xiē znaczy „kilka” i nie występuje nigdy samodzielnie. Zawsze łączy się z innym słowem:

一些 yìxiē: kilka, trochę (nieokreślona ilość)
这些 zhèxiē: te… (liczba mnoga, bliskie)
那些 nàxiē: tamte… (liczba mnoga, dalekie)
哪些 nǎxiē: które? (zaimek pytający w liczbie mnogiej)
有些 yǒuxiē: kilka, niektóre

Przykłady:
那些书不是我的。 Nàxiē shū bú shì wǒ de. Tamte książki nie są moje.
还有一些是哥哥的。 Hái yǒu yìxiē shì gēge de. Jest jeszcze kilka, które należą do mojego brata.
有些东西是我的。 Yǒuxiē dōngxi shì wǒ de. Niektóre rzeczy są moje.

Zwróć uwagę: w odróżnieniu od 这本 czy 那件, połączenia z 些 stawia się bezpośrednio przed rzeczownikiem, bez dodatkowego klasyfikatora: mówi się 这些书, a nie 这些本书. To logiczne, bo 些 jest już klasyfikatorem.

Klasyfikatory 本 i 件

Przypomnienie: w chińskim liczebnik ani zaimek wskazujący nigdy nie stoi bezpośrednio przed rzeczownikiem. Trzeba wstawić między nie słowo, które nazywamy klasyfikatorem.

Ta lekcja wprowadza dwa nowe:

本 běn: do książek, zeszytów, czasopism i wszystkiego, co jest oprawione.
这本书 zhè běn shū: ta książka
这一本是我的。 Zhè yì běn shì wǒ de. Ta (książka) jest moja.

件 jiàn: do ubrań (zwłaszcza górnych części garderoby), rzeczy i wydarzeń.
那几件衣服都是我的。 Nà jǐ jiàn yīfu dōu shì wǒ de. Tych kilka ubrań – wszystkie są moje.
你认不认识这件衣服？ Nǐ rèn bú rènshi zhè jiàn yīfu? Czy poznajesz to ubranie?

Klasyfikator ogólny 个 gè, który już znasz, w języku mówionym zastępuje większość pozostałych. Jednak gdy tylko poznasz klasyfikator właściwy dla danego rzeczownika, używaj go: to od razu słychać. (I nie, nie ma reguły, która pozwalałaby odgadnąć, który klasyfikator pasuje do którego rzeczownika. Uczymy się ich razem ze słowem – tak jak rodzaju gramatycznego rzeczowników w polszczyźnie.)

Przysłówek 还 hái: „jeszcze, w dodatku”

还 hái znaczy „jeszcze, w dodatku”. Jak każdy przysłówek w chińskim, stoi przed czasownikiem.

Przykłady:
这儿还有很多书。 Zhèr hái yǒu hěn duō shū. Tutaj jest jeszcze dużo książek.
还有一些是哥哥的。 Hái yǒu yìxiē shì gēge de. Do tego jest jeszcze kilka, które należą do mojego brata.

Uważaj, żeby nie pomylić go z 也 yě („też”). 也 powtarza tę samą czynność w odniesieniu do innego podmiotu („ja też”); 还 dodaje kolejny element („i jest jeszcze…”).

几 jǐ w znaczeniu „kilka”

Wiemy już, że 几 jǐ służy do pytania „ile?” o niewielkie liczby. Jednak w zdaniu oznajmującym znaczy „kilka”, czyli niewielką, nieokreśloną liczbę.

Przykład:
那几件衣服都是我的。 Nà jǐ jiàn yīfu dōu shì wǒ de. Tych kilka ubrań – wszystkie są moje.

W obu użyciach po 几 zawsze następuje klasyfikator: 几件, 几本, 几个. Tylko kontekst – i nic poza nim – mówi, czy chodzi o pytanie, czy o ilość.

Pytanie twierdząco-przeczące z czasownikami dwusylabowymi

Znasz już pytanie twierdząco-przeczące (typu „A-nie-A”), czyli pytanie typu V 不 V, z czasownikami jednosylabowymi, takimi jak 是不是 shì bú shì. A co zrobić, gdy czasownik ma dwie sylaby?

W przypadku czasownika dwusylabowego, takiego jak 认识 rènshi („znać”), powtarza się tylko pierwszą sylabę:

Przykład z dialogu:
你认不认识这件衣服？ Nǐ rèn bú rènshi zhè jiàn yīfu? Czy poznajesz to ubranie?

Inne przykłady z czasownikami, które już znasz:
你喜不喜欢？ Nǐ xǐ bù xǐhuan? Lubisz to?
你高不高兴？ Nǐ gāo bù gāoxìng? Cieszysz się?

W piśmie to 不 w środku zachowuje swój ton, z uwzględnieniem sandhi: rèn bú rènshi, xǐ bù xǐhuan. Tak właśnie widzisz to w kursie i tak należy pisać. Natomiast w mowie prawie nie jest akcentowane. Wciśnięte między dwie części czasownika, wymawiane jest szybko: najczęściej usłyszysz je zredukowane do zwykłego bu. Zapisuj ton, ale nie wymawiaj go z naciskiem.

有的 i 有些

Te dwa słowa są do siebie podobne, a jednak znaczą coś innego.

有些 yǒuxiē jest ściągnięciem wyrażenia 有一些 yǒu yìxiē, „jest kilka”. Wskazuje ilość, nic więcej nie dodając: „kilka, niektóre”.

有些东西是我的。 Yǒuxiē dōngxi shì wǒ de. Niektóre rzeczy są moje.
(dosłownie „jest kilka rzeczy, które są moje”)

有的 yǒude znaczy „niektóre”. Wyodrębnia część już znanego zbioru: tego, o którym właśnie była mowa, albo tego, na który wskazuje sytuacja. Dlatego często się go powtarza albo przeciwstawia innemu wyrażeniu, żeby podzielić ten zbiór:

有的是我的，还有一些是哥哥的。 Yǒude shì wǒ de, hái yǒu yìxiē shì gēge de.
Niektóre są moje, a inne należą do mojego brata.

W dialogu o książkach mowa jest już od kilku kwestii: 有的 odnosi się do tych książek i nie trzeba ich nazywać.