Nauka chińskiego: kultura, lekcja 6

Dialog z lekcji 6 dotyczy rodziny. To okazja, by przyjrzeć się miejscu, jakie rodzina zajmuje w kulturze chińskiej, bogactwu słownictwa rodzinnego i systemowi numerowania rodzeństwa.

1. Chińska rodzina – filar społeczeństwa

W Chinach rodzina (家 jiā) to coś znacznie więcej niż grupa osób mieszkających pod jednym dachem. Jest fundamentem organizacji społecznej, bezpośrednim dziedzictwem myśli konfucjańskiej, która stawia synowską pobożność (孝 xiào) na szczycie cnót.

Tradycyjnie kilka pokoleń mieszkało razem: dziadkowie, rodzice, dzieci, czasem wujkowie i ciotki. W dzisiejszych dużych miastach normą stała się rodzina nuklearna (dwupokoleniowa). Więzi wcale jednak nie osłabły: bardzo często dziadkowie zajmują się wnukami, podczas gdy rodzice pracują. Wielu studentów opowiada mi o dzieciństwie spędzonym u dziadków, setki kilometrów od rodziców.

Polityka jednego dziecka (独生子女政策 dúshēng zǐnǚ zhèngcè), obowiązująca od 1979 do 2015 roku, gruntownie zmieniła strukturę rodziny. Przez ponad trzydzieści lat większość rodzin miejskich miała tylko jedno dziecko. Od 2016 roku wolno mieć dwoje dzieci, a później troje. Nawyki jednak się utrwaliły i wiele młodych par poprzestaje na jednym.

2. Bogactwo chińskiego słownictwa rodzinnego

Chińskie słownictwo rodzinne jest niezwykle precyzyjne. Tam, gdzie polszczyzna zadowala się słowami „wujek”, „ciocia” czy „kuzyn”, chiński zawsze rozróżnia:

  • krewnych ze strony ojca i ze strony matki;
  • krewnych starszych i młodszych od danego rodzica.

Polszczyzna znała kiedyś podobne rozróżnienie – stryj to brat ojca, a wuj brat matki – ale dziś zwykle mówimy po prostu „wujek” i „ciocia”. Na przykład „wujek” to po chińsku:

Ta precyzja świadczy o znaczeniu rodu i hierarchii. Wiedzieć dokładnie, jaka więź łączy dwie osoby, to wiedzieć, jakie mają wobec siebie obowiązki. Spokojnie, tych słów nie ma w programie poziomu 1: pokazuję je, żeby była jasna logika całego systemu – nie trzeba uczyć się ich już dziś.

3. 大姐, 二姐: numerowanie rodzeństwa

W chińskiej rodzinie braci i siostry często określa się według pozycji wśród rodzeństwa, umieszczając numer porządkowy przed nazwą pokrewieństwa:

Zwróć uwagę, że najstarsze z rodzeństwa otrzymuje 大 dà (duży), a nie 一 yī (jeden). Potem następują kolejne liczebniki: 二, 三 i tak dalej. Najmłodsze dziecko często otrzymuje 小 xiǎo (mały).

W dialogu Bai Xue ma starszego brata (哥哥 gēge), starszą siostrę (姐姐 jiějie) i dwie młodsze siostry (两个妹妹 liǎng gè mèimei). W Chinach na dwie młodsze siostry mówiono by 大妹 dàmèi, czyli starsza z młodszych, oraz 小妹 xiǎomèi, czyli najmłodsza.

System ten jest wciąż bardzo żywy, zwłaszcza w życiu rodzinnym i na wsi. Wyraża szacunek dla hierarchii wieku, który przenika całą kulturę chińską. Po pokoleniu jedynaków można się zastanawiać, jak długo ten system jeszcze się utrzyma. Nie znam odpowiedzi.