Nauka chińskiego: gramatyka z lekcji 4

Pytanie „ile”: 多 i 几

Po chińsku pyta się o „ile” na dwa główne sposoby – zależnie od kontekstu i od tego, jak dużej odpowiedzi się spodziewamy.

1. 多 duō przed czasownikiem przymiotnikowym

Czasownik przymiotnikowy (przymiotnik w funkcji orzeczenia) 大 dà tłumaczy się jako „być dużym” – zarówno w odniesieniu do rozmiaru, jak i do wieku.
中国很大。 Zhōngguó hěn dà. Chiny są duże.
大人: dorośli.

Uwaga: „być starym” to 老 lǎo, a nie 大.

Słowo „być licznym” 多 duō można też przetłumaczyć jako „ile?”, gdy stoi przed czasownikiem przymiotnikowym:
中国人很多。 Zhōngguó rén hěn duō. Chińczyków jest wielu.
你多大？ Nǐ duō dà? Ile masz lat? (dosłownie „jak bardzo jesteś duży?”)

Takie użycie 多 pozwala tworzyć pytania zupełnie naturalne w chińskim; polski dobrze oddaje je konstrukcją „jak bardzo…?”:
她多美？ Tā duō měi? „Jak bardzo jest piękna?”
他多好？ Tā duō hǎo? „Jak bardzo jest dobry?”

Odpowiedź na pytanie 你多大？ buduje się bez czasownika – w przeciwieństwie do polskiego nie ma tu czasownika „mieć”:

Przykład: „Mam 17 lat” to po chińsku 我十七岁。 Wǒ shíqī suì.

岁 suì służy wyłącznie do podawania wieku (lat życia).

2. 几 jǐ

Do dziecka można też powiedzieć 你几岁？ Nǐ jǐ suì?
W rzeczywistości zaimek pytający 几 jǐ stosuje się wtedy, gdy spodziewamy się odpowiedzi mniej więcej poniżej dziesięciu. Dla większych liczb istnieje inny zaimek pytający, utworzony od 多 duō, który poznamy później.

Tworzenie liczebników do 99

Cyfry od 0 do 10 znasz już ze słownictwa. Nie ma w nich nic trudnego poza zapisem zera: 零 líng. Zapisuje się je też jako 〇, co jest prostsze, ale mniej tradycyjne. Na egzaminach HSK zero zapisuje się jako 零: to właśnie tę formę trzeba opanować.

Chińczycy używają też – i to bardzo często – cyfr arabskich. Chińskie cyfry pozostają jednak w powszechnym użyciu i trzeba je znać.

Po 10 kolejne liczby tworzy się logicznie:
11 十一
12 十二
13 十三
…
19 十九
Potem 20 二十
21 二十一
22 二十二
i tak dalej.

To bardzo proste. Trzeba uważać tylko na jedno: od 10 do 19 nie dodaje się „jeden”. Ani 一十, ani 一十一.

Pytanie twierdząco-przeczące

Znasz już pytanie rozstrzygające, tworzone za pomocą 吗 ma na końcu zdania, oraz pytanie szczegółowe, tworzone za pomocą zaimka pytającego (谁？ shéi?, 什么？ shénme?).

Pytanie rozstrzygające można zadać jeszcze w inny sposób: podwoić czasownik, wstawiając między obie jego formy przeczenie.

Zatem pytanie z 吗 ma:
他是老师吗？ Tā shì lǎoshī ma? Czy on jest nauczycielem?
można równie dobrze zadać tak:
他是不是老师？ Tā shì bú shì lǎoshī? Czy on jest nauczycielem?

To właśnie pytanie twierdząco-przeczące (typu „A-nie-A”).

Czym więc różni się ono od pytania z 吗 ma? Są dwie różnice: mała i znacznie poważniejsza w skutkach:

  • mała: forma twierdząco-przecząca pojawia się nieco częściej w mowie, a pytanie z 吗 ma – nieco częściej w piśmie;
  • duża: nie można użyć przysłówka (很，也) w formie twierdząco-przeczącej.

Zatem to zdanie jest poprawne:
她也姓李吗？ Tā yě xìng Lǐ ma? Czy ona też nazywa się Li?
a to jest błędne:
她也姓不姓李？ Tā yě xìng bú xìng Lǐ?

Ostatnia uwaga: jeśli czasownik jest dwusylabowy, jak 高兴 gāoxìng „być zadowolonym” albo 客气 kèqi „być uprzejmym”, z pierwszego czasownika zostawia się zwykle tylko pierwszą sylabę. Nie jest to obowiązkowe.
她高不高兴？ Tā gāo bù gāoxìng? Czy ona jest zadowolona?
ale równie dobrze można powiedzieć:
她高兴不高兴？ Tā gāoxìng bù gāoxìng? Czy ona jest zadowolona?

Przykład z dialogu:
你是不是中学老师？ Nǐ shì bú shì zhōngxué lǎoshī? Czy jesteś nauczycielem w szkole średniej?

Określenie przed rzeczownikiem

W chińskim przymiotnik, a ogólniej każde określenie, stoi zawsze przed rzeczownikiem, który określa. To ta sama logika co w przypadku partykuły określającej 的 (określenie + 的 + wyraz określany), z tą różnicą, że 的 zakłada porównanie, wyodrębnienie z reszty grupy.

Przykłady z dialogu:
中学老师 zhōngxué lǎoshī: nauczyciel w szkole średniej (dosłownie „szkoła średnia nauczyciel”)
大学老师 dàxué lǎoshī: wykładowca na uniwersytecie

Z 的:
中学的老师 zhōngxué de lǎoshī: nauczyciel właśnie ze szkoły średniej – gdy chcemy go odróżnić od nauczycieli z innych szczebli nauczania.

Szyk jest odwrotny niż w polskim „nauczyciel szkoły średniej”: określenie (中学 lub 大学) stoi przed wyrazem określanym (老师). Po polsku przymiotnik też zwykle stoi przed rzeczownikiem („dobry nauczyciel”), ale określenie w dopełniaczu – po nim („nauczyciel szkoły średniej”): to właśnie tu polskiemu uczniowi łatwo o błąd. Ten odruch warto wyrobić sobie wcześnie – przyda się na każdym poziomie.