Gramatyka 2
Nauka chińskiego: gramatyka z lekcji 2
Przypomnienie z lekcji 1: gramatyka chińska jest na papierze prosta. Nie ma rodzaju, liczby ani koniugacji, a wszystkie słowa są nieodmienne. Wszystko opiera się więc na miejscu słów w zdaniu, a to miejsce podlega logicznemu porządkowi.
Zdanie przeczące w chińskim
Aby zbudować zdanie przeczące, dodaje się przeczenie 不 przed czasownikiem:
我不好。 Nie mam się dobrze.
Uwaga
不 jest przysłówkiem, a w chińskim mandaryńskim przysłówki zawsze stoją przed czasownikiem.
Ponieważ nie jest to zdanie oznajmujące, czasownik przymiotnikowy (przymiotnik w funkcji orzeczenia) nie zakłada już porównania. Nie trzeba więc dodawać przysłówka 很 .
Przypomnijmy schemat zdania przeczącego:
Przykłady (pierwszy pochodzi z dialogu):
我不好！ Nie mam się dobrze!
我不高兴。 Nie jestem zadowolony.
Uwaga o tonie 不
不 wymawia się zwykle w 4. tonie, . Jednak przed innym 4. tonem zmienia się na 2. ton: .
Przykład: 不客气 wymawia się , a nie .
Ta zmiana tonu (sandhi tonalny) nie jest zapisywana w znakach, tylko w pinyinie. Przyzwyczaj się do sprawdzania tonu następnego znaku.
Partykuła pytająca 呢
Partykuła 呢 służy do skierowania z powrotem do rozmówcy pytania, które właśnie padło. Stawia się ją po słowie, zwykle po zaimku lub rzeczowniku.
Przykład z dialogu:
你好吗？ Czy dobrze się masz?
我很好，你呢？ Mam się dobrze, a ty?
我不好。 Nie mam się dobrze.
Uwaga
呢 nie stoi po pełnym zdaniu, tylko po słowie (zaimku, rzeczowniku…). Po zdaniu nabiera zupełnie innego znaczenia – „być w trakcie (robienia czegoś)” – które poznamy później.
你呢？ ✓ A ty?
你好吗呢？ ✗ (błędnie)
Miejsce nazwiska i tytułu
Gdy zwracamy się do kogoś uprzejmie, używamy jego nazwiska i następującego po nim tytułu. Dokładnie odwrotnie niż w polskim, gdzie mówimy „pan Kowalski”, czyli najpierw tytuł, potem nazwisko.
Przykłady z dialogu:
白女士 : pani Bai (a nie „Nushi Bai”)
李先生 : pan Li (a nie „Xiansheng Li”)
Dwie najczęstsze formy grzecznościowe to:
- 先生 : pan
- 女士 : pani
Objaśnienie
Ta sama reguła dotyczy tytułów zawodowych i służbowych. Powiemy na przykład 王老师 „nauczyciel Wang” (to wyrażenie poznamy w następnej lekcji). Po chińsku nazwisko stoi zawsze na pierwszym miejscu, zarówno przed formą grzecznościową, jak i przed tytułem zawodowym. Polszczyzna też chętnie zwraca się do rozmówcy przez tytuł zawodowy („pani profesor”, „panie doktorze”), tyle że stawia go przed nazwiskiem.
Jak powiedzieć „Miło mi cię poznać”: 很高兴认识你
Aby powiedzieć, że cieszymy się z poznania kogoś, używamy czasownika przymiotnikowego 高兴 „cieszyć się, być zadowolonym” oraz czasownika 认识 „znać (kogoś), poznać”.
Można to powiedzieć na dwa sposoby, w zależności od szyku wyrazów.
1. Konstrukcja klasyczna
Przykład: 很高兴认识你。 Bardzo mi miło cię poznać.
Podmiot 我 często się pomija, bo wystarcza kontekst. Pełne zdanie brzmiałoby: 我很高兴认识你。
2. Konstrukcja odwrócona, z wyróżnieniem (emfazą)
Przykład z dialogu:
认识李先生，我也很高兴。 Poznać pana Li – mnie też jest bardzo miło.
Tutaj samo poznanie kogoś (认识 + osoba) trafia na początek zdania, żeby właśnie to podkreślić. To trochę jak nasze „Poznać pana – to i dla mnie wielka radość”. Chiński najpierw podaje temat (topik), a potem to, co się o nim mówi: z tym schematem zetkniesz się bardzo często.
Zapamiętaj
Zwróć uwagę na użycie 也 „też” w przykładzie z dialogu: 认识李先生，我也很高兴。 Przysłówek 也 stoi, jak zawsze, przed czasownikiem (tutaj 高兴) albo przed innym przysłówkiem, który poprzedza czasownik (tutaj przed 很). To reguła poznana w lekcji 1: przysłówek zawsze stoi przed czasownikiem.
Podsumujmy obie konstrukcje w takiej postaci, w jakiej występują w dialogu:
很高兴认识你，白女士。 Bardzo mi miło panią poznać, pani Bai.
认识李先生，我也很高兴。 Poznać pana Li – mnie też jest bardzo miło.