Μάθετε κινεζικά: πολιτισμός, ενότητα 10

Το κείμενο αυτής της ενότητας μας βυθίζει στην καθημερινότητα ενός ξένου φοιτητή στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνου (北京大学 Běijīng Dàxué). Είναι η ευκαιρία να ανακαλύψουμε πώς λειτουργεί το σχολείο στην Κίνα, ποια είναι η φιλοσοφία που διέπει την εκπαίδευση, και πώς χτίζεται η σχέση μεταξύ καθηγητών και μαθητών.

1. Η σχολική ζωή στην Κίνα

Το κινεζικό εκπαιδευτικό σύστημα αποτελείται από τρία μεγάλα στάδια: το δημοτικό σχολείο (小学 xiǎoxué, 6 χρόνια), το γυμνάσιο (初中 chūzhōng, 3 χρόνια) και το λύκειο (高中 gāozhōng, 3 χρόνια). Η φοίτηση είναι υποχρεωτική για 9 χρόνια, από το δημοτικό έως το γυμνάσιο.

Οι μέρες είναι μεγάλες. Ένας Κινέζος μαθητής φτάνει συχνά στο σχολείο μεταξύ 7:00 και 7:30 το πρωί. Τα μαθήματα (上课 shàngkè) αρχίζουν συνήθως γύρω στις 8:00 και τελειώνουν (下课 xiàkè) αργά το απόγευμα, γύρω στις 16:30 ή 17:00. Σε πολλά ιδρύματα, οι μαθητές κάνουν επίσης επιτηρούμενη μελέτη το βράδυ, μερικές φορές μέχρι τις 21:00 στο λύκειο.

Το μεσημεριανό διάλειμμα (中午 zhōngwǔ) είναι αντίθετα αρκετά μεγάλο, συχνά δύο ώρες. Σε πολλά σχολεία, οι μαθητές τρώνε στην καντίνα και μετά κάνουν έναν υπνάκο (午休 wǔxiū), μια συνήθεια βαθιά ριζωμένη στην κινεζική κουλτούρα. Ορισμένα σχολεία παρέχουν ακόμη και πτυσσόμενα κρεβάτια. Την πρώτη φορά που βλέπει κανείς μια ολόκληρη τάξη κοιμισμένη πάνω στα θρανία, νομίζει ότι κάτι συνέβη.

Οι πρωινές ομαδικές σωματικές ασκήσεις (早操 zǎocāo) είναι ένα τελετουργικό στα περισσότερα σχολεία. Όλοι οι μαθητές συγκεντρώνονται στην αυλή για να κάνουν μαζί μια συγχρονισμένη γυμναστική, συνοδευόμενη από μουσική που μεταδίδεται από μεγάφωνα.

2. Η κινεζική παιδαγωγική φιλοσοφία

Στο κείμενο της ενότητας, ο καθηγητής λέει στον φοιτητή: 今天要好好学习 jīntiān yào hǎohāo xuéxí ("σήμερα πρέπει να μελετήσεις καλά") και 学中文，要多说，多写 xué zhōngwén, yào duō shuō, duō xiě ("για να μάθεις κινεζικά, πρέπει να μιλάς πολύ και να γράφεις πολύ"). Αυτές οι παρατηρήσεις απεικονίζουν καλά την κινεζική αντίληψη για τη μάθηση.

Η εκπαίδευση στην Κίνα στηρίζεται σε μια βαθιά πεποίθηση: το φυσικό ταλέντο δεν αρκεί, είναι η προσπάθεια και η επανάληψη που οδηγούν στην επιτυχία. Αυτή η ιδέα έχει τις ρίζες της στην κομφουκιανή σκέψη. Ο Κομφούκιος (孔子 Kǒngzǐ) θεωρούσε ότι κάθε άτομο μπορούσε να τελειοποιηθεί μέσω της μελέτης (学习 xuéxí), ανεξάρτητα από την καταγωγή του.

Μια διάσημη παροιμία συνοψίζει αυτή τη φιλοσοφία:

Γι' αυτό οι εργασίες είναι άφθονες, η απομνημόνευση εκτιμάται, και η επανάληψη θεωρείται όχι βαρετή, αλλά ο φυσικός δρόμος προς την ικανότητα. Ο χαρακτήρας 习 xí (εξασκώ), που μαθαίνουμε σε αυτή την ενότητα, λέει ακριβώς το ίδιο πράγμα: στην αρχαία του μορφή, δείχνει ένα πουλάκι που φτερουγίζει για να μάθει να πετά.

Μπορεί κανείς να βρει αυτό το πρότυπο σκληρό. Βγάζει όμως και μαθητές που δεν φοβούνται τη μακρόχρονη δουλειά.

3. Η σχέση καθηγητή–μαθητή

Στην Κίνα, ο καθηγητής (老师 lǎoshī) κατέχει μια πολύ σεβαστή θέση στην κοινωνία. Η λέξη δεν δηλώνει μόνο ένα επάγγελμα: είναι ένας τιμητικός τίτλος που χρησιμοποιείται επίσης για να απευθυνθούμε με σεβασμό σε κάποιον που θεωρούμε οδηγό ή ειδικό. Είδαμε ήδη από την ενότητα 3 ότι αποκαλούμε τον καθηγητή με το επώνυμό του ακολουθούμενο από 老师: 李老师 Lǐ lǎoshī, για παράδειγμα.

Αυτός ο σεβασμός έρχεται από μακριά. Η κομφουκιανή παράδοση τοποθετεί τον δάσκαλο πολύ ψηλά, σχεδόν στη θέση του πατέρα, όπως το λέει ένα γνωστό ρητό:

Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε μια συμπεριφορά πολύ διαφορετική από αυτή που γνωρίζουμε στην Ελλάδα. Στην τάξη, οι μαθητές σηκώνονται για να χαιρετήσουν τον καθηγητή όταν μπαίνει. Τον ακούν με προσοχή και γενικά δεν τον διακόπτουν. Το να αντικρούσεις ανοιχτά έναν εκπαιδευτικό θα θεωρούνταν έλλειψη σεβασμού, αν και η κουλτούρα εξελίσσεται στις νεότερες γενιές.

Σε αντάλλαγμα, ο καθηγητής δεν αρκείται στη μετάδοση γνώσεων: αισθάνεται συχνά υπεύθυνος για τη συμπεριφορά και την ηθική των μαθητών του. Στο κείμενο, το γεγονός ότι ο καθηγητής επιπλήττει τον φοιτητή για την απουσία του την προηγούμενη μέρα (老师说我昨天没有来上课 lǎoshī shuō wǒ zuótiān méiyǒu lái shàngkè) είναι απολύτως φυσικό. Ο καθηγητής ενεργεί σαν ένας καλοπροαίρετος γονιός που επαναφέρει στην τάξη.

4. Η περιφερειακή ανισότητα της εκπαίδευσης

Η Κίνα είναι μια τεράστια χώρα και οι συνθήκες εκπαίδευσης ποικίλλουν σημαντικά από τη μια περιοχή στην άλλη. Στις μεγάλες πόλεις όπως το Πεκίνο (北京 Běijīng), η Σαγκάη (上海 Shànghǎi) ή η Γκουανγκζού (广州 Guǎngzhōu), τα σχολεία είναι καλά εξοπλισμένα, οι καθηγητές καλά καταρτισμένοι, και οι μαθητές έχουν πρόσβαση σε σύγχρονους ψηφιακούς πόρους.

Αντίθετα, στις αγροτικές περιοχές της δύσης και του κέντρου της Κίνας, η κατάσταση μπορεί να είναι πολύ διαφορετική. Τα σχολεία είναι μερικές φορές απομακρυσμένα, οι υποδομές μέτριες, και οι εκπαιδευτικοί λιγότεροι. Ορισμένα παιδιά πρέπει να περπατούν αρκετά χιλιόμετρα κάθε πρωί για να πάνε στο σχολείο (上学 shàngxué).

Η κινεζική κυβέρνηση έχει θεσπίσει πολιτικές για να μειώσει αυτές τις ανισότητες, ιδίως καθιστώντας την υποχρεωτική εκπαίδευση δωρεάν και επενδύοντας στα αγροτικά σχολεία. Παρά αυτές τις προσπάθειες, οι ανισότητες παραμένουν και συζητούνται ανοιχτά στην κινεζική κοινωνία. Είναι μια καλή υπενθύμιση: το να μιλάμε για "το κινεζικό σχολείο" στον ενικό δεν έχει και πολύ νόημα.