Çince öğrenmek: kültür, 8. ünite

8. ünitenin metni bir kendini tanıtma metnidir: Gao Xiaoyu (高小雨 Gāo Xiǎoyǔ) sınıf arkadaşlarına kendini tanıtıyor. Buradan üç şey çıkarılabilir: Çin'de kendini tanıtma biçimi, bazı üniversitelerin saygınlığı ve evcil hayvanların yeri.

1. Çin'de kendini tanıtma sırası

高小雨 Gāo Xiǎoyǔ kendini çok şey anlatan bir sırayla tanıtıyor:

  1. adı ve takma adı: 我是高小雨。大家叫我小雨。 Wǒ shì Gāo Xiǎoyǔ. Dàjiā jiào wǒ Xiǎoyǔ.
  2. yaşı: 我二十岁了。 Wǒ èrshí suì le.
  3. görünüşü: 我很高。 Wǒ hěn gāo.
  4. üniversitesi: 我是北京大学的大学生。 Wǒ shì Běijīng Dàxué de dàxuéshēng.
  5. okuduğu alan: 我学中文。 Wǒ xué Zhōngwén.
  6. uyruğu: 我是中国人。 Wǒ shì Zhōngguó rén.

Bu sıra rastgele değildir. Çin'de üniversite birinci derecede bir toplumsal göstergedir. Genç bir Çinli için şurada okuduğunu söylemek — 北京大学 Běijīng Dàxué — sıradan bir bilgi vermek değildir: bir tür toplumsal kimlik belgesi göstermektir. Üniversite, meslek yolunun ve ilişki ağının büyük bir bölümünü çizer.

Türk okuru bu tabloya hiç yabancı değildir: bizde de "hangi üniversitede okuduğun" ilk sorulan şeylerden biridir. 4. ünitede gördüğümüz gibi, Türkiye'deki üniversite giriş sınavı (YKS) Çin'deki sınavla aynı yeri tutar; Boğaziçi, ODTÜ ya da İTÜ adları da tıpkı Çin'in en tepedeki üniversitelerinin adları gibi tek başına bir anlam taşır.

2. 北京大学 Běijīng Dàxué: Pekin Üniversitesi

Yaygın olarak Beida (北大 Běidà, şunun kısaltması: 北京大学) diye anılan Pekin Üniversitesi, ülkenin en saygın üniversitelerinden biridir. 1898'de şu adla kurulmuştur: 京师大学堂 Jīngshī Dàxuétáng; Çin'in ilk modern üniversiteleri arasında yer alır.

Tsinghua Üniversitesi (清华大学 Qīnghuá Dàxué) ile birlikte Beida, en tepedeki ikiliyi oluşturur. Buraya girmek, ulusal üniversite giriş sınavı olan 高考 gāokǎo'nun en büyük amacıdır.

3. Çin'de evcil hayvanlar

Metinden öğreniyoruz ki Xiaoyu'nun ailesinin bir köpeği (狗 gǒu) ve iki kedisi (猫 māo) var. Evcil hayvanlara duyulan bağlılık son onyıllarda, özellikle şehirlerde çok gelişti.

Tarihsel olarak hayvanın bir işlevi vardı: köpek evi bekler, kedi fare avlardı. Şehirleşme ve yaşam düzeyinin yükselmesiyle birlikte hayvan ailenin bir üyesi hâline geldi. Büyük şehirlerde evcil hayvan dükkânları, veteriner klinikleri ve kedi kafeleri (猫咖 māo kā) çoğaldı.

Çinliler köpek ya da kedi eti yer mi?

Bu soru sık sorulur ve tek kelimelik bir yanıttan fazlasını hak eder. Köpek eti tüketimi tarihsel olarak Güney'in bazı bölgelerinde, özellikle Yulin şenliği çevresinde vardır (玉林 Yùlín). Buna karşılık bu uygulama belirgin biçimde geriliyor ve Çin toplumunun kendi içinde de eleştiriliyor.

Çinlilerin büyük çoğunluğu, özellikle gençler ve şehirliler, ne köpek ne kedi eti yer. 2020'den bu yana birçok şehir bu tüketimi yasakladı. Köpeği ve kediyi çiftlik hayvanı değil evcil hayvan sayan ilk şehir Shenzhen oldu.

Tek bir şey aklınızda kalacaksa şu olsun: bu, Batı'dan bakan birinin hazır bir fikirle geldiği ve başka bir fikirle ayrıldığı türden bir konudur.

Türk okuru bu uygulamadan zaten uzaktır; burada anlatılan da bir yargı değil, bir oran meselesidir. Sokak kedilerine ve köpeklerine gösterilen ilgi bizde ne kadar tanıdıksa, Çin şehirlerinde de kedi kafeleri ve evcil hayvan bakımı o kadar yaygınlaşmış durumdadır.