Μάθετε κινεζικά: πολιτισμός, ενότητα 3

Ο διάλογος της ενότητας 3 παρουσιάζει μια συνάντηση ανάμεσα σε μια μαθήτρια, 月月 Yuèyue, και έναν δάσκαλο, 李明 Lǐ Míng. Εκεί ανακαλύπτουμε πώς απευθυνόμαστε σε έναν δάσκαλο στην Κίνα, πώς είναι δομημένα τα κινεζικά ονόματα, και τι αποκαλύπτει το μικρό όνομα για την κινεζική κουλτούρα.

1. Πώς χαιρετάμε τον δάσκαλό μας στην Κίνα

Στον διάλογο, 月月 Yuèyue απευθύνεται στον συνομιλητή της λέγοντας: 你是李明老师吗？ Nǐ shì Lǐ Míng lǎoshī ma?: "Είστε ο δάσκαλος Li Ming;"

Στην Κίνα, δεν απευθυνόμαστε ποτέ σε έναν δάσκαλο με το μικρό όνομά του μόνο. Ο τυπικός τύπος είναι επώνυμο + 老师 lǎoshī. Ο Li Ming θα ονομάζεται λοιπόν 李老师 Lǐ lǎoshī, "δάσκαλος Li".

Ο όρος 老师 lǎoshī ξεπερνά άλλωστε κατά πολύ το σχολικό πλαίσιο. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένδειξη σεβασμού προς οποιοδήποτε πρόσωπο του οποίου αναγνωρίζουμε την ικανότητα ή την εμπειρία: έναν τεχνίτη, έναν καλλιτέχνη, έναν ομιλητή. Μου το απέδωσαν από τα πρώτα μου κιόλας ταξίδια, και μου πήρε καιρό να καταλάβω ότι ήταν λιγότερο ένα επάγγελμα και περισσότερο μια ευγένεια.

Είδαμε στην ενότητα 2 τους τίτλους 先生 xiānsheng (Κύριος) και 女士 nǚshì (Κυρία), που χρησιμοποιούνται σε επίσημα πλαίσια. Ο τίτλος 老师 λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο: επώνυμο + τίτλος. Ποτέ το αντίστροφο.

2. Η δομή του επωνύμου και του μικρού ονόματος στην Κίνα

Στα ελληνικά, λέμε "Νίκος Παπαδόπουλος", πρώτα το μικρό όνομα, μετά το επώνυμο. Στα κινεζικά, είναι πάντα το αντίστροφο: το επώνυμο (姓 xìng) προηγείται του μικρού ονόματος (名 míng).

Αυτή η σειρά λέει κάτι: το συλλογικό, η οικογένεια, η φατρία, προηγείται του ατόμου. Όταν συστηνόμαστε, δηλώνουμε πρώτα την οικογενειακή μας ένταξη, και μετά την προσωπική μας ταυτότητα.

Τα κινεζικά επώνυμα αποτελούνται γενικά από έναν μόνο χαρακτήρα. Τα πιο συνηθισμένα είναι τα 王 Wáng, 李 Lǐ, 张 Zhāng, 刘 Liú και 陈 Chén. Μόνο αυτά τα πέντε επώνυμα τα φέρουν αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι.

Τα μικρά ονόματα, αντιθέτως, έχουν έναν ή δύο χαρακτήρες. Ένα μικρό όνομα ενός μόνο χαρακτήρα όπως το 明 Míng δίνει ένα πλήρες όνομα δύο συλλαβών (李明). Ένα μικρό όνομα δύο χαρακτήρων όπως το 小明 Xiǎomíng δίνει ένα όνομα τριών συλλαβών (李小明).

3. Πώς οι Κινέζοι επιλέγουν τα μικρά ονόματα

Στην Ελλάδα, επιλέγουμε συχνά ένα μικρό όνομα επειδή "ακούγεται ωραία" ή προς τιμήν ενός αγαπημένου προσώπου. Στην Κίνα, η επιλογή του μικρού ονόματος είναι μια πολύ πιο μελετημένη πράξη, γιατί κάθε χαρακτήρας φέρει μια σημασία.

Το μικρό όνομα 明 Míng, για παράδειγμα, αποτελείται από δύο στοιχεία: 日 rì (ο ήλιος) και 月 yuè (η σελήνη). Σημαίνει "λαμπερός, φωτεινός, καθαρός". Ένας γονιός που δίνει αυτό το όνομα στο παιδί του, του εύχεται ένα λαμπρό μέλλον και μια ζωηρή εξυπνάδα.

Το μικρό όνομα 月月 Yuèyue, αυτό της μαθήτριας του διαλόγου, σχηματίζεται από την επανάληψη του χαρακτήρα 月 yuè (η σελήνη). Αυτή η επανάληψη, που ονομάζεται 叠名 diémíng, δημιουργεί ένα τρυφερό και μουσικό αποτέλεσμα, πολύ συνηθισμένο στα γυναικεία μικρά ονόματα και στα χαϊδευτικά.

Ορίστε μερικά συχνά θέματα στην επιλογή των κινεζικών μικρών ονομάτων:

  • Η φύση: 雪 xuě (χιόνι), 海 hǎi (θάλασσα), 林 lín (δάσος)
  • Οι αρετές: 德 dé (αρετή), 信 xìn (εμπιστοσύνη), 义 yì (δικαιοσύνη)
  • Οι φιλοδοξίες: 强 qiáng (δυνατός), 志 zhì (φιλοδοξία), 飞 fēi (πετώ)
  • Η ομορφιά: 美 měi (ομορφιά), 丽 lì (κομψότητα), 花 huā (λουλούδι)

Ορισμένες οικογένειες συμβουλεύονται ακόμα και έναν δάσκαλο του 八字 bāzì (τα "οκτώ σημεία" του κινεζικού ωροσκοπίου) για να επιλέξουν ένα μικρό όνομα του οποίου οι χαρακτήρες ισορροπούν τα πέντε στοιχεία (五行 wǔxíng: μέταλλο, ξύλο, νερό, φωτιά, γη) ανάλογα με την ημερομηνία και την ώρα γέννησης του παιδιού. Δεν θα μπορούσα να σας πω πόσο διαδεδομένη είναι σήμερα αυτή η πρακτική: μοιάζει πολύ πιο ζωντανή στην ύπαιθρο παρά στη Σαγκάη.

4. Μπορούμε να καλέσουμε έναν Κινέζο με το μικρό του όνομα;

Στην Ελλάδα, το να περνάμε στο μικρό όνομα είναι ένα εντελώς κοινό σημάδι οικειότητας. Στην Κίνα, τα πράγματα είναι πιο λεπτά.

Ανάμεσα σε στενούς φίλους ή στην οικογένεια, χρησιμοποιούμε το μικρό όνομα, συχνά σε μια τρυφερή μορφή: είτε την επανάληψη μιας συλλαβής (明明 Míngmíng), είτε το πρόθεμα 小 xiǎo (μικρός) πριν από το επώνυμο ή το μικρό όνομα (小李 Xiǎo Lǐ, 小明 Xiǎo Míng).

Σε ένα επίσημο ή επαγγελματικό πλαίσιο, χρησιμοποιούμε πάντα το πλήρες όνομα ή τον τύπο επώνυμο + τίτλος, όπως είδαμε: 李老师 Lǐ lǎoshī, 王先生 Wáng xiānsheng, 张女士 Zhāng nǚshì.

Για τα μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το πρόθεμα 老 lǎo (γέρος, με σεβαστική σημασία) πριν από το επώνυμο: 老李 Lǎo Lǐ, 老王 Lǎo Wáng. Αυτό το 老 δεν έχει τίποτα υποτιμητικό: δηλώνει την εκτίμηση και την εγγύτητα.

5. Πώς να μεταφράσετε το μικρό σας όνομα στα κινεζικά

Όταν ένας ξένος φτάνει στην Κίνα, θέλει συχνά να αποκτήσει ένα κινεζικό μικρό όνομα. Υπάρχουν δύο βασικές προσεγγίσεις:

Η φωνητική μεταγραφή συνίσταται στην επιλογή κινεζικών χαρακτήρων των οποίων η προφορά πλησιάζει το αρχικό μικρό όνομα. Για παράδειγμα, η "Μαρία" θα μπορούσε να γίνει 玛丽亚 Mǎlìyà και ο "Νίκος" θα μπορούσε να γίνει 尼科斯 Níkēsī. Το πλεονέκτημα είναι ότι το μικρό όνομα παραμένει αναγνωρίσιμο στο αυτί. Το μειονέκτημα είναι ότι οι χαρακτήρες που επιλέγονται δεν έχουν πάντα μια συνεκτική σημασία, και μερικές φορές καμία απολύτως σημασία.

Το "κινεζικό" μικρό όνομα συνίσταται στην επιλογή χαρακτήρων για τη σημασία τους, όπως κάνουν οι Κινέζοι γονείς. Με ένα υιοθετημένο κινεζικό επώνυμο (συχνά αυτό που μοιάζει φωνητικά με το δικό μας), αποκτούμε ένα πραγματικό κινεζικό όνομα με νόημα. Είναι η προσέγγιση που εκτιμούν περισσότερο οι Κινέζοι, γιατί δείχνει ότι κάνατε ένα βήμα προς αυτούς. Το δικό μου όνομα, 李天翔 Lǐ Tiānxiáng, δεν έχει τίποτα το φωνητικό: επιλέχθηκε για αυτό που λέει.

Όποια προσέγγιση κι αν επιλέξετε, μην ξεχνάτε τον θεμελιώδη κανόνα: στα κινεζικά, το επώνυμο μπαίνει πάντα πρώτο. Αν το επώνυμό σας είναι Παπαδόπουλος και το κινεζικό σας μικρό όνομα 明 Míng, θα είστε 潘明 Pān Míng, και όχι "Míng Pān".