Μάθετε κινεζικά: πολιτισμός — ενότητα 1

Ο διάλογος της ενότητας 1 περιστρέφεται εξ ολοκλήρου γύρω από τους χαιρετισμούς. Είναι η ευκαιρία να εξερευνήσουμε πώς χαιρετιούνται πραγματικά οι Κινέζοι — και να διορθώσουμε μερικές διαδεδομένες αντιλήψεις.

1. Πώς χαιρετιόνταν παραδοσιακά στην Κίνα;

你好 nǐ hǎo είναι σήμερα ο πιο διαδεδομένος χαιρετισμός στην Κίνα, ιδίως στις πόλεις και στις νεότερες γενιές. Όμως δεν χαιρετιόνταν έτσι παραδοσιακά οι Κινέζοι.

Οι καθιερωμένες εκφράσεις ήταν πολύ πιο συγκεκριμένες και ριζωμένες στην καθημερινότητα:

Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι πραγματικά αιτήματα για πληροφορίες. Είναι εκφράσεις ευγένειας, το αντίστοιχο του δικού μας "γεια σου" ή "τι κάνεις;". Δεν περιμένουμε λεπτομερή απάντηση — ένα χαμόγελο και λίγα λόγια αρκούν.

你吃了吗？ αντικατοπτρίζει την ιστορική σημασία της τροφής στην κινεζική κοινωνία. Επί αιώνες σημαδεμένους από τη σιτοδεία και τον λιμό, το να τραφεί κανείς ήταν η κεντρική έγνοια της ύπαρξης. Το να ρωτάς αν κάποιος είχε φάει ήταν η πιο άμεση μορφή ενδιαφέροντος. Η έκφραση έχασε την υλική της διάσταση και έγινε κοινωνικό τελετουργικό, αλλά η χρήση της παραμένει ζωντανή.

Αυτοί οι παραδοσιακοί χαιρετισμοί χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα, ιδίως στους ηλικιωμένους και στην ύπαιθρο. Αν ένας Κινέζος κάποιας ηλικίας σας ρωτήσει 你吃了吗？ ή 你去哪儿？, μην προσπαθήσετε να απαντήσετε με λεπτομέρειες: πείτε απλώς 吃了！ Chī le ! (Έφαγα!) ή 出去一下。 Chūqu yīxià. (Βγαίνω για λίγο.) και είστε εντάξει.

2. Δεν φιλιούνται στα μάγουλα στην Κίνα

Στην Ελλάδα, το φιλί στα μάγουλα είναι ένα αναπόφευκτο τελετουργικό χαιρετισμού μεταξύ φίλων, στην οικογένεια, μερικές φορές ακόμη και μεταξύ συναδέλφων. Στην Κίνα, αυτή η συνήθεια απουσιάζει εντελώς.

Για να χαιρετιστούν, χρησιμοποιούν:

  • Ένα νεύμα με το χέρι ή μια ελαφριά κλίση του κεφαλιού — η πιο συνηθισμένη και πιο φυσική μορφή στις καθημερινές συναναστροφές.
  • Μια χειραψία — που έχει γίνει ο κανόνας σε επαγγελματικά και επίσημα πλαίσια, ιδίως στις μεγάλες πόλεις. Είναι συχνά πιο απαλή και πιο παρατεταμένη από ό,τι στην Ευρώπη: μια πολύ σφιχτή χειραψία μπορεί να εκληφθεί ως επιθετική.

Η σωματική επαφή κατά τους χαιρετισμούς είναι γενικά πιο περιορισμένη από ό,τι στην Ελλάδα. Αυτό δεν σημαίνει έλλειψη ζεστασιάς — απλώς έναν διαφορετικό κοινωνικό κώδικα.

3. Τα ενωμένα χέρια: μια χειρονομία που δεν προέρχεται από την Κίνα

Είναι πολύ συνηθισμένο να συνδέουμε με την Κίνα — και γενικότερα με την Ασία — τον χαιρετισμό με τα χέρια ενωμένα μπροστά στο στήθος, με μια κλίση του κεφαλιού. Βλέπουμε αυτή τη χειρονομία παντού: στις ταινίες, στη διαφήμιση, μερικές φορές ακόμη και σε αναπαραγωγή από Δυτικούς για να χαιρετήσουν Ασιάτες συνομιλητές.

Στην Κίνα, αυτή η χειρονομία υπάρχει μεν, αλλά με πολύ διαφορετική μορφή και σε πολύ συγκεκριμένα πλαίσια. Το 作揖 zuōyī είναι ένας παραδοσιακός κινεζικός χαιρετισμός: ενώνουμε τα δύο χέρια — η δεξιά γροθιά τυλιγμένη από το αριστερό χέρι — και τα ανασηκώνουμε ελαφρώς μπροστά μας. Είναι μια τελετουργική χειρονομία, που σήμερα προορίζεται για τις παραδοσιακές γιορτές (ιδίως την κινεζική Πρωτοχρονιά) ή για τις πολεμικές τέχνες. Δεν τη συναντάμε πια στην καθημερινή ζωή.

Το να απευθύνεις σε έναν Κινέζο τον χαιρετισμό με τις παλάμες ενωμένες σημαίνει ότι του κάνεις μια χειρονομία που δεν του ανήκει πολιτισμικά. Καλύτερα να το αποφύγετε και να προτιμήσετε τη χειραψία ή το νεύμα του κεφαλιού.

4. 不客气 — Η ευγένεια μεταξύ οικείων

Η ενότητα 1 μας διδάσκει δύο βασικές εκφράσεις: 谢谢 xièxie (ευχαριστώ) και 不客气 bù kèqi (παρακαλώ). Αυτή η δεύτερη έκφραση αποκαλύπτει πολλά για την κινεζική κοινωνική κουλτούρα.

客气 kèqi σημαίνει "κάνω τυπικότητες, είμαι ευγενικός με επίσημο τρόπο". 不客气 σημαίνει επομένως κυριολεκτικά: "Μην κάνεις τυπικότητες."

Αυτή η έκφραση λέει κάτι σημαντικό: στις στενές σχέσεις — οικογένεια, φίλοι, σύντροφοι — οι Κινέζες και οι Κινέζοι κάνουν μικρή χρήση των τυπικών εκφράσεων ευγένειας. Σπάνια λένε "ευχαριστώ", "παρακαλώ" ή "παρακαλώ, τίποτα" μεταξύ οικείων. Η συστηματική χρήση τους μπορεί μάλιστα να δημιουργήσει μια ακατάλληλη απόσταση : ισοδυναμεί με το να αντιμετωπίζεις έναν οικείο σαν ξένο.

Η απάντηση 不客气 σε ένα 谢谢 φέρει επομένως μια βαθιά πολιτισμική σημασία: προσκαλεί τον άλλον να μην μπαίνει σε τυπικότητες, να μείνει στη φυσικότητα της σχέσης. Είναι ένας τρόπος να πει κανείς: "Μεταξύ μας, δεν χρειάζονται όλα αυτά."